دوفصنامه علمی-ترویجی پژوهشنامه موعود

دوفصنامه علمی-ترویجی پژوهشنامه موعود

بررسی و نقد نظریات ژوزف الیاش در موضوع مرجعیت فقهی، سیاسی و اجتماعی علما در دوران غیبت

نویسنده
مسعود زائری
دانش پژوه سطح 4 موسسه آینده روشن قم
چکیده
ورود تخصصی مستشرقان به موضوع مهدویت، از جمله اموری است که از دهه‌های گذشته همواره قابل مشاهده و رصد بوده است. از میان تمام موضوعات مربوط به مهدویت‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ توجه ویژه به مباحث سیاسی - اجتماعی، حقیقتی است که در بسیاری از مکتوبات مستشرقان قابل مشاهده و رصد است. در این بین ژورف الیاش‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ محقق یهودی تباری است که با تمرکز بر تراث اسلامی و با تکیه بر روایات شیعی به بررسی تخصصی این موضوع پرداخته و نقدهایی بر جایگاه فقهی، سیاسی و اجتماعی علما در دوران غیبت وارد کرده است. مقبوله عمر بن حنظله‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ موضوع خمس‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ اختلاف بین اخباری‌ها و اصولی‌ها و موضوع وکلای اربعه، از جمله مواردی است که الیاش به بررسی و نقد آن‌ها پرداخته است. در این مقاله ضمن بیان دیدگاه‌ها و استدلال‌های وی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ به بیان پاسخ اجمالی اشکالات وارد شده توسط او پرداخته خواهد شد.
کلیدواژه‌ها
مستشرقان‌‌‌‌‌‌‌
‌ مهدویت‌‌‌‌‌‌‌
‌ ژوزف الیاش‌‌‌‌‌‌‌
‌ جایگاه علما‌‌‌‌‌‌‌
‌ دوران غیبت

عنوان مقاله English

Analyzing and evaluating Joseph Elias's theories regarding jurisprudential, political, and social authority of the scholars during the Occultation

نویسنده English

Mas'ūd Zāeri
Student of level 4 at the Bright Future Institute (BFI) in Qom.
چکیده English

The interest of Orientalists in the topic of Mahdism, particularly focusing on political and social aspects, has been evident in recent decades. Among them, Joseph Elias is a Jewish researcher who, focusing on the Islamic heritage and relying on Shiˈite narrations, has specialized in this subject and has made criticisms of the jurisprudential, political, and social position of scholars during the Occultation. Elias has scrutinized topics such as the Hadith of ʿUmar ibn Ḥanẓalah, Khums, the differences between Akhbāri (literalist and anti-rationalist) and Uṣūlis (rationalists), and the four special deputies of Imam Mahdi. In this article, in addition to expressing his views and arguments, a brief response to the objections raised by him will be given.

کلیدواژه‌ها English

orientalists
Mahdism
Joseph Elias
the position of scholars
the occultation era
ترجمه عربی چکیده 

دراسة ونقد آراء جوزیف إلیاش حول مرجعیة الفقهاء والسیاسیین والاجتماعیین فی فترة الغیبة

مسعود زائری[1]

دخول التخصصی للمستشرقین فی موضوع المهدویة، من الأمور التی کانت دائمًا قابلة للرصد والملاحظة منذ العقود الماضیه. من بین جمیع الموضوعات المتعلقة بالمهدویة، فإن الترکیز الخاص على القضایا السیاسیة والاجتماعیة هی حقیقة یمکن ملاحظتها فی العدید من کتابات المستشرقین. فی هذا السیاق، یُعتبر جوزیف إلیاش باحثًا یهودیًا یرکز على التراث الإسلامی ویعتمد على الروایات الشیعیة لدراسة هذا الموضوع بشکل متخصص، وقد اورد نقدًا لمکانة الفقهاء السیاسیة والاجتماعیة فی فترة الغیبة. ومن بین المواضیع التی تناولها إلیاش بالنقد والدراسة هی مقبولة عمر بن حنظلة، موضوع الخمس، الخلاف بین الإخباریین والأصولیین، وموضوع وکلاء الأربعة. فی هذه المقالة، سیتم عرض آرائه واستدلالاته، بالإضافة إلى تقدیم إجابة موجزة على الإشکالات التی طرحها.

الکلمات المفتاحیة: مستشرقون، مهدویة، جوزیف إلیاش، مکانة العلماء، فترة الغیبة.

 

[1]. باحث مستوى 4 مؤسسة المستقبل المشرق قم. Masodzaeri68@gmail.com

  1. قرآن کریم

    1. ابن بابویه‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ محمد‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ کمال الدین و تمام النعمة‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ انتشارات اسلامیه‌‌‌‌‌‌‌، چاپ دوم‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ تهران‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ 1395.
    2. الگار‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ حامد‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ دین و دولت در ایران-نقش علما در دوره قاجار‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ انتشارات طوس‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ تهران‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ 1369.
    3. انصاری‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ مرتضی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ کتاب الخمس‌‌‌‌‌‌‌، انتشارات گنگره‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ قم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ 1415 ق.
    4. تقی زاده چاری‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ رمضانعلی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ و پیردهی حاجیکلا‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ علی. تاملی در مالکیت خمس در عصر غیبت، فقه مقارن‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ شماره 8‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ سال؟.
    5. جباری‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ محمدرضا‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ سازمان وکالت و نقش آن در عصر ائمه‌‌‌‌‌‌‌، موسسه امام خمینی‌‌‌‌‌‌‌، قم‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ 1382.
    6. حائــری‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ ســید کاظــم‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ القضــاء فــی الفقــه إلاســلامی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ مجمــع الفکــر الاســلامی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ قم‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ 1415ق.
    7. حر عاملی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ محمد بن حسن‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ وسائل الشیعه‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ مؤسسة آل البیت؟عهم؟‏‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ قم‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ 1409ق.
    8. حسینی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ غلام احیا‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ شیعه و شیعه پژوهان انگلیسی زبان‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ نشر شیعه شناسی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ قم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ 1378.
    9. حلی ‌‌‌‌‌‌‌، حسن بن یوسف‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ تذکره الفقهاء‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ موسسه آل البیت لاحیاء التراث‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ قم ‌‌‌‌‌‌‌، 1414 ق.
    10. خویـى‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ سـید ابوالقاسـم‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ موسـوعة اإلمـام الخوئـی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ مؤسسـة إحیـاء آثـار اإلمـام الخوئـی‌‌‌‌‌‌‌، قم‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ 1418ق.
    11. سامانی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ احسان‌‌‌‌‌‌‌ و‌‌‌‌‌‌ کچایی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ مجید‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ بررسی حلیت خمس در عصر غیبت با توجه به توقیع امام عصر‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ مشرق موعود‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ شماره 52‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌،
    12. سبحانی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ جعفر‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ خمس‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ نشر مشعر‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ تهران‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ 1388.
    13. صدر‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ محمدباقر‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ دروس فى علم الأصول‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌‌ مؤسسة النشر الإسلامی‌‌‌‌‌‌‌،‌ قم،‌‌‌‌‌‌ ۱۴۱۸ق.
    14. طوسی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ محمد بن حسن‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ تهذیب الاحکام‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ دار الکتب الإسلامیه‏‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ تهران‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ 1407 ق.
    15. کلینى‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ محمد بن یعقوب‏‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ الکافی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ دار الکتب الإسلامیة‌‌‌‌‌‌‌، تهران‌‌‌‌‌‌‌، 1407 ق.
    16. موسوی خمینی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ روح الله‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ کتاب البیع‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ موسسه نشر و آثار امام خمینی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ تهران‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ 1392.
    17. نایینی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ محمد حسین‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ المکاسب و البیع‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ مقرر: محمد تقی آملی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ انتشارات جامعه مدرسین‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ قم‌‌‌‌‌‌‌، 1413 ق.
    18. هادوی تهرانی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ مهدی‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ تاریخ علم اصول از نگاه شهید سید محمّدباقر صدر‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ کتاب خرد‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ قم‌‌‌‌‌‌‌،‌‌‌‌‌‌‌ ۱۳۷۹.
    19. Risalat al-i'tiqadat al-imamiyyay trans. A. A. A. Fyzee, A Shi'ite Creed (London, 1942, p. 107.
    20. Eliash, Joseph. (1969). The Ithna’ashari-Shi’i Juristic Theory of Political and Legal Authority. Studia Islamica Studia Islamica, (29), 17-30.
    21. Eliash, Joseph. (1979). Misconceptions regarding the Juridical Status of the Iranian “Ulama.” International Journal of Middle East Studies, 10(1), 9-25.

     

     

دوفصنامه علمی-ترویجی پژوهشنامه موعود
دوره 6، شماره 11 - شماره پیاپی 1
بهار و تابستان 1403
شهریور 1403
صفحه 143-161